Wje  Ziman Kurd / Krt Dili ve Edebiyat / Wj
ANASAYFA HABER ARA FOTO GALER VDEOLAR ANKETLER STENE EKLE RSS KAYNAI LETM

HABER ARA


Gelimi Arama

EN OK OKUNANLAR

ENCAM  AVKAN

ENCAM AVKAN

Tarih 02 Mays 2016, 14:41 Editr Ynetici-Editr

Encam avkaniya gotara "Dengn Kurd yn ku b nasname may"

 

Ji ber ku deng di nivs de bi aretan bn dyarkirin, sazmana fonetka zimanan bi alkarya IPA ( International Phonetic Alphabet ) y hatye kirin hem dengn ku di axaftin de derbas dibin bi nann taybet di v sazman de hatine ravakirin. Di rzimanan de ji sazmana zimanan sde t girtin rziman j li ser v bingeh tn sazkirin. Armanca sazmana fonetk ji hev derxistina dengan bjeyan e. Di IPA’ y de xnj hinek nann taybet bi gelemper tpn Latn bikar hatye kmas hebe j heta ji dest hatye hem dengn di zimanan de derbas dibin ( i nzik i dr hev bin ) bi nann cuda hatine dyarkirin. Bi alkarya IPA’y tabloya  Sazmana Fonetka Ziman Kurmanc  wek jorn t kirin. Bi hebna v tabloy meriv dikare hem dengn ku li ser wan genge aloz bne re aresery bibne v mijar j zelal bike.

Niha xnj ar dengan ( yn ku di tabloya jorn de bi  h, kh, ph, th  y hatine dyarkirin ) tu pirsgirk di fonetk alfabeya me de tune ye. Em dikarin bi van tpn xwe ( 31 tp ) dengn original yn ziman me bidin nandan. Ji bo van dengan j ez pnyar dikim ku, ji ber ku heta niha bhilm bihilm ( nerm hik ) hatine senifandin, bi tpn  , k, p, t  y yn bhilm ( nerm ); li ber van tpan tpa  h  y b bikarann  h, kh, ph, th  p dengn bihilm ( hik ) werin dyarkirin. Ji bo dengn bihilm bikaranna apostrof  ’, k’, p’, t’  di enternet de tengasy derdixe giran astengya herikandin dide nivs. Ji ber ku zelal tgihitinek ba bibe, bi alkarya avkan, pnyar xwezayya ziman me ez j, ji bo van dengn ku heta niha li ser genge bne re pnyarn xwe xal bi xal wiha rove dyar dikim.


  1. Alfabeya me ya her li ziman me hatye ya ku em rojane bikartnin alfabeya Hawar ye.

  2. 31 tpn v alfab ji dengn me re bes in. L bel ar dengn bingehn (  yn ku bi , k, p, t’ y tn dyarkirin ) karannn wan zde di fonetka ziman me de hatye windakirin wrekya dyarkirina van dengan bi reweke zanyar nehatye ravakirin.

  3. Di tabloya sazmana fonetka ziman Fransiz de wer xya dike ku li ser hinek tpan accent circonflexe-kumik , , , , , accent aigu-dabira rast , accent grave-dabira ep , hatine bikarann fonetkn van tpan reng bi reng bi alkarya van aretn taybet hatine zde kirin. Bi alkarya du zdetir tpan ( yn bideng ai, a, ao, eau, ei, eu, e, ie, ill, ou, o, o, ui, yn b deng cc, ch, gn, qu, ph, sc, sch, sci, sh, ss ) hemu dengn xwe binan kirine. Dsa, ji ber ku wekxwey bnin ziman, ji bo hinek dengn zimann byan j areser dtine komtpn  dj, kh, tch y, li cy dengn me yn ku bi  c, x, y hatine dyarkirin de bikaranne. Di ziman nglz Alman de j mnakn wiha he ne.

Bi 26 tpn alfabeya ziman Frans 37 deng li ser tabloya sazmana fonetk hatye dyarkirin. nglz Almanan j bi 26 tpan nzik 40 dngn xwe areser kirine. Gelo em ima bi 31 tpan 36 dengn Kurmanc yn bingehn nikaribin diyarbikin?

  1. Dengn lerzok, ji ber ku bi lerz bi id tn bilvkirin di nivs de bi dubarekirin bn nandan batir e. Di xwendin de bi alkarya dubarekirin van dengn han  l r tn lerizandin hinek bje j ji wateyn xwe dr nakevin. Tpn  l r y di destpka bjeyan de hergav bilerz tn bilvkirin hewceya dubarekirin di despkn bjeyan de tune ye. Di navber dawya bjeyan de lerzgotina van tpan km e ( lerzgotina tpa  l y di nav bjeyan de ya tpa   r y him di nav bjeyan de him j di dawya hinek bjeyan de t bilvkirin ) wext pwist bi nandana lerz hebe nivs de bi du  ll rr y bn dyarkirin her wiha hsanya xwendin j dibe.

  2. Ji bo dengn ku di bin bandora Ereb Faris de mane re ( taybet yn ku di bin bandora  eyn- , h- ح xeyn- de mane ) hewcedarya tu nanek tune ye. Ji xwe bjeyn ku van dengn han t de he ne wek di tabloya yekemn de hatye rjekirin pirr nn in. Di hem zimanan de bjeyn byan xnj rewn awarte bi gor fonetkn zimanan tn gotin. Fonetka  eyn- , h- ح xeyn- taybetmendya fonetka ziman me nn e. Ji bo hem bidengn alfabeya me ( yn ku di bin bandora  eyn- de mane re ) tu nanek zanist di tabloya IPA’ y de tune ye. Dengn ku di despka bjeyn alim, erd, intn, sa, orn, urtn, c de hatine nivsandin, meriv nikare cuda cuda bi nann fonetk dyar bike.

  3. Hem zimann ku di grba ziman me de ne, bi gelemper, awa tn gotin wisa nayn nivsandin awa tn nivsandin wisa j nayn gotin ango zimann fonetk nn in. L miqabil, xnj  , k, p, t  y bihilm hem dengn Kurmanc bi tpn alfabeya Hawar hatye dyarkirin ji ber v yek ji ziman me re  zimanek fonetk hatye gotin. L bel bihilmya  , k, p, t  y ji tirsa rzik qeydeyn  fonetk nehatye dyarkirin.

  4. Bi alfabeya me ya rojane em dikarin pirsgirkn dengn Kurmanc yn ku bi  , k, p, t  y ( bihilm bhilm ) hatine dyarkirin areser bikin. Dsa bi 31 tpan, wek dftonga  xw bi  x w y hatye dyarkirin, em dengn ku b nan mane areser bikin. Ji bo dengn bhilm tpen  , k, p, t  y dyar bikin ji bo yn bihilm j li ber van tpan, ji ber ku hilm ye tpa  h  y bikar bnin  h, kh, ph, th , bi v away bilvkirinek hilm derdikeve hol ji van dengan re j areser t dtin.

  5. Li berhevkaranna du tpn bdeng karannek ji ziman me der nn e. Di bjeyn spartek, stran, deng, cerm, ewr, stewr, keft... de t dtin j du s tpn bdeng li ber hev hatine nvsandin. Her wiha ev rewa han ji rzik qeydeyn rzimana me dr nn e.

  6. Ji xwe tpa  h  y wext li ber van tpan ( , k, p, t ) t, ji hilmya w alkar t girtin ji ber ku ev tp bi hilm bn bilevkirin, tpa  h  y li ber wan t bikarann. awa bjeya  stewr  de her tp bi dengn xwe t bilvkirin, di v karann de j  h, kh, ph, th  her tp wekxwey t bilvkirin ango    ( k, p, t ) wek fonetka xwe,  h  j wek fonetka xwe ( hinek nerm ) t bilvkirin.

  7. Ji bo van dengan pnyara bi tpn  h, kh, ph, th  y, ji ber ku  , k, p, t  bi  h  y ve bihilm t bilvkirin, him rzika  Kurmanc  zimanek fonetk ye tne c him j rewa dengn bihilm ba tne ziman. Di karannek wiha de ji ber ku her tp bi taybetmendyn xwe t bilvkirin, dsa meriv dikare bibje ziman me zimanek fonetk ye. Meriv wext v karanna han ba rove bike  h, kh, ph, th  awa tn nivsandin wisa tn xwendin awa tn xwendin wisa j tn nivsandin. Ango her tp bi taybetmendya dengn xwe tn bilvkirin. Ji ber v yek wek bjeyn ku di xala hetan de hatine nimandin ( awa hem deng tpn di van bjeyan de tn bilvkirin ) tn xwendin gotin. Wek bikaranna dudenga xw  y van dudengan j meriv dikare bikarbne ji xwendin re hsany bike.

  8. Di encama van xalan de meriv dikare bibje :

  1. Hem dengn ku bi tpn bideng ( a, e, i, , u, , o ) bi tpn bdeng  h x y tn nankirin jderkn wan kjan ziman dibe bila bibe meriv dikare wek taybetmendya fonetka ziman me bilvbike. Her wiha ji wan re di sazmana fonetka ziman me de hewcedarya nanek din tune ye.

  2. Dengn ku bi id lerzok tn bilvkirin ( l r ) div bi du tpan bn nivsandin ( ll rr ) ji ber ku karannn wan km in, di sstema fonetk de ( wek di tabloya jorn de ) dibe neyn dyarkirin.

  3. Hetan niha di sazmana fonetka ziman me de du dengn ku wek , k, p t hatine dyarkirin div ji hev cuda bibin. Her wiha ji bo dengn di despkn bjeyen ku heta niha ilmisandin, kulav, payz tendr hatine nivsandin bi tpn , k, p, t y wek xwe dimnin; dsa ji bo dengn di despkn bjeyen ku heta niha erx, kember, perik tevger hatine nivsandin bi tpn h, kh, ph, th werin destpkirin d bi rewek n wek herx, khember, pherik thevger bn nivsandin. Bi v away xnj diftonga xw y ar dftongn din h, kh, ph, th di ziman me de tn bikarann.

  4. Di dawya dawn de meriv dikare bibje ku alfabeya Kurmanc ( ya Hawar ) bi 31 tpan sazbye bi alkarya van tpan j sazmana fonetka Kurmanc bi 36 dengan ( foneman ) pkhatye.


Alfabe bingeha rzimanan e. Deng tp ( pereyn bingehn yn hr pik ) bi alfab tn dyarkirin. Kjan alfabe dibe bila bibe div bi gor hem dengn Kurd saz bibe hem deng bn dyarkirin. Karanna alfabeyn cuda dewlemendy dide ziman me. L bel wek serbanek alfabeya Latn di her ar pereyn Kurdistan de bi hevkar ( ji ber ku hem dinyay de hevkar e ) b karann batir e. Div em li ser v alfabeya me ya rojane bixebitin dengn me yn b tp mane re bi awayek rziman wek pnyarn jorn aresery bibnin. Ji bo areserya hem pirsgirkn rziman kesn ku vekolnan li ser ziman me dikin zanistn zimanan li hev bicivin saz dezgehek netew damezirnin. Rastnivs fonetka Kurmancy vga tam rnenitye ji bo nivs axaftinek hevkar saz dezgehn zanistya ziman pwiste ku hem pirsgirkn rziman areser bikin. Ji ber ku li ser ziman biryarn netew bidin j pkan pwiste ku ev saz dezgeh bi her away her dem , wek rzik qeydeyn zanist zanyary, xweser bal bimnin algir nebin. Xwezayya ziman me ibe pwiste tu kesek j dr nekeve dewlemendya ziman me zde bike!



avkan  :


  1. Bedirxan, Emir Celadet & Lescot, Roger, 2000, Krte Dilbilgisi, Stenbol, Weann Doz , apa pncemn

  2. TAN, Sami , 2011, Rzimana Kurmanc, Stenbol, Weann Insttuya Kurd Ya Stenbol apa 2.

  3. G. Mauger, 1995, Grammaire Pratique du Franais d’Aujourd’hui, Paris, Librairie Hachette

  4. TERZ ,Adem–DURKUN, Abdullah , TRKYE TRKES AIZ ARATIRMALARI ALITAYI, 25-30 Mart 2008 anlurfa, 2009, ANKARA , Atatrk Kltr Dil ve Tarih Yksek Kurumu Trk Dil Kurumu Yaynlar : 989

  5. DOAN, Aksan, 1987, Her ynyle Dil 1 (Ana izgileriyle Dilbilim), Ankara, Trk Dil Kurum Yaynlar

  6. Amd, Sadiq Behadn, 1982, Rnivsna Kurd bi Tpt Ereb, Govar Kor Zanyar raq - Destey Kurd

  7. KAYA ERBATUR, Vildan ve DEMR, Ercan, 2012, Ortaretim Osmanl Trkesi Ders Kitab 10, Ankara, MEB Yaynlar

  8. ELKER , Celadet, Kurtedroka Alfabn ku Kurdan Bikaranne,Pnsa N,Sr, Trmeh 2012

  9. Zana Farqn, 1992, Trke-Krte Szlk, stanbul, stanbul Krt Enstits

  10. D. zol, Adar 2007, Ferheng, Amed, Weann Deng, apa pncemn

  11. KEMALOLU, Nasr, 2015, Ferhengok, Amed , Goran Yaynlar

  12. Trke Szlk, 1988, Ankara, I. ve II. Cilt, TDK Yaynlar

  13. Hv, Kovara andya Git, Hejmara 1, S Dtin li Ser Pirsn Alfab , lon 1983

  14. AKIN Salih. 2006, L’alphabet kurde adapte aux caractres latins , L’orthographe en questions, Collection DYALANG ( sous la dir. R. Honvault-Ducrocq ), PURH, pp.321-333

  15. ELIKER, Celadet, 1996, end Pirsn Alfabeya Kurd, Stockolm, Weann Roja N

  16. KARATA, Avdo, 2011, areserkirina Pirsgirka Alfabeya Latn ji bo Kurd, Toplum ve Kuram, Say 5

  17. ZNAR, Zeynelabidin, 11.12.2013, Neh Dengn Kurd ku di Alfabey de Nnin, Stockolm,

http://www.rojevakurd.com/nivisar/14723-Neh-dengn-kurd.html ( 19.08.2014 )

  1. KARTAL, Huseyin, Ji bo Tgihshtina Kurdbikurd Ziman ( Ji bo Shureya Ziman u Perwerdeya Kurdi, Yani ji devla zedekirina tip girtina tipeki ji alfabeya Kurdi ), Bruksel, 5-6 Mijdar 2009

  2. Qanat Kurdo, 1991, Gramera Ziman Kurd Kurmanc-Soran, Istanbul, Koral Yaynlar

  3. Ezz Cawo, Hinek Nr’n li Ser P’ergala Ziman K’urd Zimanzany, http://www.pen-kurd.org/ kurdi/ ezize-cawo/hinek-nerin-u-raman-li-ser-pergala-zimane-kurdi-u-zimanzaniye.html ( 26.03.2015 )

  4. Ezz Cewo, Dsa li Ser Pirsa Alfab, http://www.pen-kurd.org/kurdi/ezize-cawo/disa-liser-pirsa-alfabe.html ( 26.03.2015 )

  5. Tan, Sami, Alfabeya Dengan ya Tipguhezye, http://azadiyawelat.biz/alfabeya-dengani-ya-tipguheziye/( 27.03.2015 )

  6. KESKIN, Mesut, 2011, I. Uluslararas Zaza Dil Sempozyumu, Bingl niversitesi Yaynlar

  7. BARAK, W., Syasetn Zimannasy Kurd, Konferansa li Ser Ziman Kurd, Kln 28.09.2002 https://www.yumpu.com/ha/document/view/37942550/kinfe-a/127 ( 26.04.2015 )

  8. ANF, 16:01 / 27 Ocak 2011, ( Zana Farqn, Dr Bayz Omer, Standartzasyona Termn Kargery )

  9. Anadolu Ajans- 08 lon 2013 –( Prof. Dr. K. Yildirim Do. Dr. Vecihi Sonmez, Li Ben Kurd yn Zanngehan Nqaa Alfabey )

  10. Zerdet Haco ( Zaradachet Hajo ) , Alfebeta Erebi Ziman Kurdi,

http://www.pen-kurd.org/kurdi/zerdeshthaco/alfebeta-erebi-u-zimane-kurdi.html ( 22.04.2015 )

  1. Phonologie de l’arabe , http://fr.wikipedia.org/wiki/Phonologie_de_l’arabe ( 12.03.2015-00.15 )

  2. Ulusal Krt Dil Konferans, Alfabe Zaravey Kurdi -Alfabe ve Krte leheler, http://www.dogubayazithalkinsesi.com.tr/haber/2111/kurtcede-alfabe-latince-olsun.html-13.03.2015

  3. Li Been Kurd yen Zaningehan Niqaa Alfabeye, http://www.infowelat.com/li-besen-kurdi-yen-zaningehan-niqasa-alfabeye.html-10.03.2015

  4. www.ferheng.org (http://legerin.ferheng.org/?lang=kurd2turk&pg=search&s=L%C3%AAbigere...+++, 20.01.2015-10.06.2015 )

  5. https://fr.wikipedia.org/wiki/Aide:Alphabet_phon%C3%A9tique_international#P

  6. Alfabeya Fonetk a Navnetew ji bo Ziman Kurd (IPA), http://ku.wikipedia.org/wiki/AFN_%28IPA%29_ji_bo_Kurd%C3%AE - ( 27.03.2015 )

  7. http://turkoloji.cu.edu.tr/YENI%20TURK%20DILI/cetin_pekacar_figen_guner_dilek_fonetik_alfabe_agiz_arastirmalari.pdf (27.08.2015 )


Bu haber 792 defa okunmutur.

Delicious  Facebook  FriendFeed  Twitter  Google  StubmleUpon  Digg  Netvibes  Reddit

GOTAR

NABE!

NABE! Gel me swiy v umet...

Dilini Ne Kadar Biliyorsun?

Dilini Ne Kadar Biliyorsun? Krte'yi ne kadar biliyoruz... Ana dilimize ne kadar sahip kyoruz...
roka Du Mencelan15 Haziran 2017

HAVA DURUMU

Detayl bilgi iin resmin zerine tklayn.

Tm Haklar Sakldr...
RSS Kayna | Yazar Girii | Yazarlk Bavurusu

Altyap: MyDesign Haber Sistemi